Het Gouden Paviljoen

Winter

2011-12-17T18:45:00.000+09:00

Een sneeuwgordijn als
ochtendmist in haar ogen-
een winter morgen.

Het dansende meisje

2011-12-01T17:34:00.006+09:00

Ik blader terug in mijn notitieblok met hoofdzakelijk onbeschreven pagina’s. Toch vind ik het volgende, geschreven in augustus:

De cicaden bezingen de hitte van de namiddag. Een lofzang op de zomer tussen de fris groene rijstvelden en bergen van Izu, terwijl de wind zacht fluistert door de grassen. Het inspireerde Kawabata Yasunari (1899-1972) tot het schrijven van De danseres van Izu (1926). Ik loop over dezelfde stoffige straten, weg van het kleine stadje met haar heetwaterbronnen, maar kan me niet aan de indruk onttrekken dat er vanaf de tijd van Kawabata veel veranderd moet zijn. De straat is druk met personenauto’s en vrachtverkeer, en het gemoedelijke lijkt er wel van af. Kawabata sjouwde met zijn bescheiden bagage door de bergen, langs verlaten open vlaktes en wist zijn hart begeerd door het dansende meisje van een reisgezelschap. Ik zie het levendig voor me.

Ze danst en ze danst. Haar kleurrijke jurk zwiert rond haar enkels en haar armen beschrijven de meest sierlijke vormen in de lucht. Haar zwarte haren vallen over haar schouders en ze glimlacht met een schittering in haar ogen. De nacht is donker, maar de volle maan prijkt hoog aan de hemel. Achter me ligt de stad, met lichten die flikkeren maar over het algemeen roerloos zweven zoals de sterren in de nacht. Het licht in haar ogen wordt als een vuurvlieg, en ik word herinnerd aan een eeuwen oud gedicht van Izumi Shikibu:

物思へば沢の蛍も我が身よりあくがれいづる魂かとぞみる。

Mono omo-eba sawa no hotaru mo wa ga mi yori akugare izuru tama ka to zo miru.

Denkend aan mijn geliefde, lijkt zelfs een vuurvlieg boven de beek mijn eigen ziel te zijn, op zoek in verlangen.

Dan ben ik terug in Shizuoka. Ik sta op het dak van een van de gebouwen van de universiteit. Het is volle maan en ik kijk met een aantal anderen uit over de stad en zee. De vuurvlieg klimt naar de hemel en verdwijnt tussen de sterren. Ze blijft dansen tot het ochtend wordt.

Tyfoon vijftien raast over het land. Vanaf ergens in de vroege middag valt de stroom uit, terwijl de wind tegen de ruiten beukt. De regen valt neer in een dicht gordijn. Wanneer de storm eindelijk in kracht afneemt is de avond al gevallen en zit ik in totale duisternis. Ik besluit een eenvoudige maaltijd te bereiden en daarna gewapend met een kleine zaklantaarn naar buiten te gaan. Op straat komen twee lichtpuntjes op me af. Zaklampen slingeren achteloos aan de polsen van de weinige buurtbewoners die eveneens de straat op zijn gegaan en hier en daar danst kaarslicht in woonkamers. Het ruikt naar bos en gemaaid gras. Naar dennen en regen. Overal liggen takken en bladeren, soms zelfs grotere stammen. Ik beklim de trap naar de universiteit en draai me om naar de stad. Dichtbij is alles gehuld in duisternis, maar verderop is de stad verlicht als altijd. Ik stel vast dat de omvang van de stroomuitval en andere schade meevalt, maar er zitten genoeg huishoudens zonder stroom om het op het nieuws te vermelden, zo blijkt de volgende morgen.

Enkele weken later is menigeen vol van de herfst. Gevoelsmatig is het voor mij nog hoogzomer, met temperaturen die niet onder de vijfentwintig graden komen. Toegegeven, het is een stuk aangenamer en de lucht heeft zijn vochtigheid verloren. Het herfstgevoel komt desalniettemin vanuit een andere hoek, zo laat ik me vertellen, namelijk van een geurige, oranje bloesem die kortstondig bloeit in het begin van de herfst: de osmanthus fragrans ofwel kinmokusei. Als dit herfst is mag het van mij altijd wel herfst zijn.

De oude man en de zee

2011-04-24T13:05:00.058+09:00

Oshika is een rustige woonwijk gelegen in het district Suruga en gevlijd tegen de heuvels waarvan theevelden de hellingen vormgeven. Dieper in die bergen klimt de tweebaansweg gestaag omhoog naar het uitzichtpunt op de berg Fuji. Hèt symbool van Japan ligt hier nog geen zestig kilometer vandaan en op heldere dagen prijkt de besneeuwde top boven de huizen uit, zodat de berg lijkt te zweven in de blauwe hemel.
   Langzaam begeef ik mij door de smalle straten. Grote Japanse huizen, statige en moderne varianten daarop en oude schuurtjes worden afgewisseld met appartementenflatjes, veelal twee hoog. Langs me heen dwarrelen roze kersenbloesems en van voren komt de geur van gebraden vlees op me af vanaf het all you can eat-restaurant. Vrouwen betalen twaalfhonderd yen, mannen vijftienhonderd.
    Tsja.
Ik stel me zo voor dat ik voor minstens drieduizend yen aan Japans eten naar binnen kan stouwen binnen de anderhalf uur die er voor staat, maar ik heb het nog niet geprobeerd.
Ik begeef me naar de vijver en het postkantoor. Bij het postkantoor vult een student allerhande documenten in, werkt het personeel vriendelijk orders af en staat een jonge vrouw bij de geldautomaat haar bankzaken te regelen. Rondom de vijver zitten oude mannen en jonge kinderen starend naar hun vishengel te wachten op het moment dat ze een spartelend visje met een fonkelende zilveren buik uit het water omhoog kunnen halen. Maar de afgelopen dagen heb ik pas eenmaal gezien hoe iemand een miniem visje aan zijn lijn naar de oppervlakte haalde. Geen gevecht tussen mens en dier, géén grootse overwinning van een der beiden, maar slecht het tillen van een vis uit een groot uitgevallen aquarium. Het lijkt eigenlijk de moeite niet waard. Neem dan het verhaal van Hemingway en zijn De oude man en de zee (1952), dat is pas vissen. Maar dat soort taferelen zal ik hier niet aantreffen; het is dan ook maar een kleine vijver, zo een met een fonteintje er in die eens in de zoveel tijd water in een ruime waaier omhoog sproeit en waar een regenboog verschijnt op de fijne waterdruppels. Aan een kant van de vijver drijft een ponton dat dienst moet doen als een soort pier, in het klein. Overdag spelen de buurtkinderen er, ‘s avonds in het weekeinde omhult de donkere nacht de jongeren die er soms samenkomen.
    Maar nu zitten er vissers rondom de vijver en een groepje vrouwen dat proost op de nieuwe lente. Verderop zit een oude man op een bankje en hij kijkt tevreden voor zich uit. Dag in dag uit maakt hij zijn wandeling door de wijk, hoofdzakelijk rondom deze vijver, en vergenoegd maakt hij hier en daar een praatje met andere gepensioneerden. Zijn gezicht is gebruind door de voorjaarszon. Dit is zo’n man die in zijn arbeidersjaren met zijn boot de zee opging en terugkwam met kanjers van tonijn en heilbot, maar nu hebben de netten van ouderdom zich rond de huid van zijn lichaam gesloten. Zo gaan die dingen.
    Die echte zee is hier trouwens niet ver vandaan, drie kilometer op zijn meest. Soms loop ik er naar toe en kijk uit over het donkere water, als een oude visser met zijn herinneringen. Niet dat ik zoveel te overpeinzen heb, maar de eindeloze mogelijkheden voor de toekomst komen in me op als herinneringen aan later, zoals me dat op Yakushima eerder al overkwam. Déjà vu’s zijn me niet geheel vreemd. De aantrekkingskracht van de weidse zee ook niet. Water is een merkwaardig iets.
   Het herbergt de diepste diepten en overspoelt de grootste onschuld. Het verfrist, het doorweekt. Het vormt de tranen van mijn verdriet en van mijn vreugde. Het verdampt, het regent dat het giet. Het stroomt de hellingen af en over mijn wangen, het voedt me en het streelt me, maar begrijpen kan ik het niet.

Er staat een sterke zeewind, zoals het hier bijna altijd lijkt te waaien. Ik loop verder naar de supermarkt, niet de lokale ‘Moeders voedselmarkt’, maar eentje iets verder weg. Ik heb toch nog niet genoeg kilometers in de benen. Graag loop ik dat stukje extra voor een iets groter assortiment aan deegwaren, lunchpakketten, sauzen, vis, vlees en groenten en fruit. Ik mis sommige producten uit de Nederlandse schappen, maar prijs me gelukkig met kimchi, yakisoba, kara-age, onigiri, sushi, tofu en miso-soep. En melon-brood met stukjes chocolade. De Japanse keuken voorziet in een ruime keuze aan gezonde producten en maaltijden, maar zelfs een Japanner wordt niet stokoud op een dieet van enkel rijst en soja en groene thee. Hoop ik.
   Nog altijd verbaas ik me over het feit dat bromfietsen met de sleutel nog in het contact achter gelaten (kunnen) worden en fietsen niet aan de ketting gelegd (hoeven) worden. Over het feit dat op elke straathoek een drinkautomaat staat, dat mensen elkaar nog op straat groeten en dat hier in Shizuoka in sommige gevallen Spaanstalige informatie te lezen is. Er schijnen hier veel Brazilianen en Japanners met een Braziliaanse achtergrond te wonen.
   Tsja.
  Een dik halfuur later sta ik op de universiteit, gelegen op een flinke heuvel. In Nederlandse begrippen zeg maar een gevalletje Sint-Pietersberg. Ik tuur over de lome stad die voor me ligt. In het zuiden schittert de zee en heel in de verte is de landtong te zien waar de Hamaoka kerncentrale staat nabij Omaesaki. Een paar weken geleden stonden in het stadscentrum twee mannen met een grote banner en microfoon de tegens op te sommen. Angstwekkende cijfers over radioactiviteit en afbraaktijden. Maar vrijwel niemand had er aandacht voor.
   Recht voor me ligt de stad, met daarachter bergenrijen. Hier en daar steekt een zendmast boven de gebouwen uit. De avondhemel kleurt spaarzaam oranje. Verder naar het noorden, noordwesten, pieken de wit besneeuwde toppen van de Zuidelijke Japanse Alpen boven de glooiende bergen uit.
   De avond valt.
   Goedenacht.

Vanuit Shizuoka

2011-03-29T18:55:00.022+09:00

Vanaf binnenkort zal ik proberen om dit blog weer met enige regelmaat te voorzien van nieuwe berichten, ditmaal met als vaste standplaats Shizuoka.

Deze stad ligt aan de Japanse oostkust, niet ver ten zuid-westen van de berg Fuji en miljoenenstad Tokyo. Zelf telt Shizuoka zo'n 725.000 inwoners en mag het zich wat oppervlakte betreft rekenen tot de 'grote' steden van Japan. Kijk voor een globale indruk bijvoorbeeld eens op deze website met informatie over de gelijknamige prefectuur.

Zoals gezegd hoop ik snel weer te beginnen met mijn 'berichtgeving vanuit Japan', dus kijk regelmatig op Het Gouden Paviljoen. Voor nu is het wachten op ervaringen en inzichten die de moeite van het vertellen waard zijn.

Japan is als jazz

2010-03-25T09:54:00.008+09:00

Vanaf mijn eerste ervaringen in Japan ben ik steeds meer gaan houden van jazz. Het leven in Japan trekt op vrijwel dezelfde manier als jazz aan me voorbij, soms in een wat sneller ritme en dan weer behoedzaam, maar altijd met een bepaalde dynamiek en emotie. Japan is als jazz.
   Neem een winkelstraat in hartje Tokio in de wijk Ginza. Jazz. Vrijwel iedereen gaat gekleed in zomerse kleding, maar tegelijkertijd met een melodie omringt die klasse uitstraalt. De man op de voorgrond, ogenschijnlijk een zakenman, maar het zou zomaar een jazzpianist kunnen zijn. Ik zie hem al zitten, voorovergebogen achter zijn piano en met gedecideerde hand de toetsen beroerend. Uit het instrument spreekt het Japanse jazz hart, welke zich door de lucht verplaatst als een swingende luchtstroom. De vrouw rechts van hem, van wie we de blote kuiten zien, zou zomaar de virtuoze zangeres kunnen zijn. Het beeld ademt jazz. Ik zie ook nog wel een geschikte drummer, eventueel zelfs een saxofonist of bassist. Het zit er allemaal in.
   Afgelopen winter zat ik in Japan aan de bar. Op de achtergrond vulde de ruimte zich met ingetogen en sfeervolle jazzmuziek, met voor me een wodka lime. Het was voorlopig de laatste avond voor me in Nagasaki, helaas. Ik praatte wat met de barman, een jongeman van begin dertig die zeer geïnteresseerd was in Nederland. Verder was de zaak vrijwel verlaten, op twee vrouwen na die zich na geruime tijd ook even in het gesprek moeiden. Het bleken beide masseuses te zijn. Niet veel later masseerde de een de ander, en ik bedacht me dat het als jazz was. Op dezelfde manier als de muziek de emoties masseert, beroert de masseuse de spieren op geoefende wijze. De barman en ik hadden het ondertussen weer over Nederland, en de verschillen met Japan. Het ging over de standaardonderwerpen: het Nederlands elftal, de Nederlandse bieren – hij haalde een aantal dranken van Nederlandse herkomst tevoorschijn –, mijn overwegingen om naar Japan te komen, maar hij legde een oprecht enthousiasme in zijn vragen en overpeinzingen. Op een gegeven moment was het bijna sluitingstijd, het liep tegen half drie ’s nachts, dus besloot ik om op huis aan te gaan.

Wat was het heerlijk om hier in Japan zo op deze manier in alle rust te kunnen zitten, en na te denken over de dingen die ik maar niet uit mijn gedachten kon krijgen. Japan is als jazz, waarop mijn gedachten meevloeien.

Japan is jazz.

Dat bleek ook de volgende dag. ’s Avonds laat arriveerde ik in Fukuoka. Ik had nog zo’n vijf uur te gaan voordat mijn vliegtuig zou vertrekken en aangezien het midden in de nacht was leek het mij verstandig die uren – hoe kort ook – op te vullen met slaap. Ik wilde echter niet zomaar mijn laatste avond in een doodgewoon hotelletje doorbrengen: ik mikte op iets met een beetje meer stijl. Iets jazzy. Dat was gauw gevonden in een capsulehotel.
   Ik liep het station van Fukuoka uit naar het capsulehotel een paar straten verderop en overal kwam Japan op me af. Her en der stonden straatstalletjes waar je râmen kan eten en bij het drukke kruispunt stond een student flyers uit te delen. Ik keek nog even hoe laat de eerste metro de volgende ochtend richting het vliegveld zou vertrekken – tien vóór zes – en ten slotte begaf ik me naar mijn laatste overnachting in Japan, voor voorlopig.
   Het capsulehotel bleek nog mooier te zijn dan ik me had kunnen voorstellen: bij binnenkomst diende ik eerst mijn schoenen uit te doen, waarna ik op zoek kon gaan naar mijn toch ook weer niet al te kleine capsule. Ik trof een yukata aan en een aantal handdoeken, de boodschap was duidelijk: geniet nog een laatste keer van een Japans bad in stijl. En dat deed ik. Ik begaf me naar de bovenste verdieping – ook hier stond weer jazzmuziek op – en ontdeed me van mijn kleding. Er bleek een waar badhuis te zijn, alhoewel niet al te groot, maar wel een in stijl. De jazz begeleidde de weerspiegeling van de lichten op het water, die vervolgens op de glimmende zwarte muren weerkaatste. Ik spoelde me eerst grondig af, zoals het hoort, en nam daarna plaats in het bad. Er bevonden zich niet veel andere hotelgasten, slecht twee of drie. Buiten lokte een ware rotenburo mij, een buitenbad, dus ik verplaatste me naar buiten. Het gebouw bevond zich tussen andere gebouwen, dus een geweldig uitzicht kreeg ik niet te zien. Toch had het wel wat: op de zevende verdieping baden in de koele openlucht. De verlichting van het bad veranderde met regelmatige tussenposen van kleur. Japan is als jazz.
   Een wat oudere man voegde zich bij me in het bad. Overduidelijk een zakenman die na overgewerkt te hebben, zich daarna met collega’s te goed had gedaan aan drank. Ik had hem tijdens het inchecken ook al zien staan. Sterker nog: hij kwam binnenzetten toen ik bezig was met inchecken. Er was maar één receptionist aanwezig, wat de man blijkbaar nogal vervelend vond want hij vroeg direct of er niet nog iemand kon komen om hem te helpen. Hij moest echter maar wat geduld hebben. Toen ik eenmaal uitgelegd had gekregen welke gegevens ik in diende te vullen, wendde de receptionist zich tot hem. Tot driemaal toe moest hij vragen of de man al was ingecheckt, of dat hij dit nu wenste te doen. Het bleek het laatste te zijn, maar de dronken man had wat moeite zijn gedachten er bij te houden, dat was duidelijk.
   Maar nu voegde hij zich dus naast me. Klaarblijkelijk deed het bad hem goed, want hij was al redelijk nuchter en zelfs in staat om mij aan te spreken. Na eerst de complimenten voor mijn Japans daarnet bij de receptionist in ontvangst genomen te hebben, begon de man de vertellen over hoe heerlijk hij het badhuis vond. En ik kon hem geen ongelijk geven, uiteraard niet. Maar tot mijn verbazing bleek de man een aantal straten verder op te wonen en niet zoals vaak van capsulehotel-bezoekers beweerd wordt, de laatste trein naar huis gemist te hebben. Zou de man dan toch niet naar huis hebben gedurfd, de tweede categorie waar vaak over gesproken wordt, bang om zijn vrouw in dronken toestand te woord te moeten staan. Hoe het ook zij, na even gesproken te hebben verliet hij het bad en wenste hij me nog een fijne avond. Niet veel later begaf ik me ook naar de kleedruimte, het was mooi geweest. Nog even een krappe vier uur slapen en dan ben ik weer op weg naar Nederland. Weg van de jazz van Japan.

Ook ge-wel-dig:

Terug, naar Japan!

2010-02-06T05:44:00.011+09:00

Ik open de schuif van het kleine vliegtuigraam om me een blik op het landschap onder me te verschaffen. Een ijzige Russische vlakte trekt aan mij voorbij, met hier en daar een mistige pluk wolken boven besneeuwde bergtoppen. Uit mijn hoofdtelefoon klikt Hitomi wa daiyamondo, gevolgd door Sayonara moyô en Koibito yo, nummers uit de afspeellijst Japanse klassiekers. Ik probeer weer wat te slapen voordat ik in Tokio aankom, waar ik moet overstappen om verder te vliegen naar Fukuoka.
    Het is donker geworden. Het vliegtuig wint aan snelheid en laat de drie netjes naast elkaar opgestelde grondwerkers achter zich, terwijl deze het vliegtuig uitzwaaien en nog een laatste buiging meegeven. Het beeldscherm van het entertainmentsysteem laat de lampen zien op de startbaan, met daarachter de lichten van de stad. De camera moet zich recht op de neus van het vliegtuig bevinden, of niet ver daaronder. De wielen komen los van de grond, terwijl de stad in omvang toeneemt op het scherm, zodat het op een gegeven moment lijkt alsof er niks anders is dan één grote vlakte van licht. Juist op het moment dat ik verwacht de nachtelijke hemel te zien te krijgen, schakelt het scherm over op een andere camera – onder het vliegtuig. In plaatst van een nachtlucht krijg ik de donkere zee te zien, met de golven die functioneren als een soort sterren. Hoe hoger het vliegtuig komt, hoe meer het daadwerkelijk er op begint te lijken.

Ik ben weer in Japan.
    Andermaal voel ik hoe ik me ontspan, terwijl mijn zintuigen geprikkeld worden. Ik hoor, zie en voel Japan. Het beleefde Japans dat in de omroepberichten klinkt, informatieborden die me vertellen waar ik terecht kan voor een Japanse maaltijd.
    Ik stap het vliegveld van Fukuoka uit, op zoek naar de juiste bushalte. Voor me prijkt de vrijwel volle maan in de hemel. Ik hoef niet lang te wachten tot iemand me toeschiet met de vraag waar ik naartoe moet. Nadat ik de man vertel dat ik onderweg ben naar Nagasaki wijst hij me door naar een vrouw van de pendelbus, bij wie ik een ticket koop. Ze legt me haarfijn uit waar ik over moet stappen en laat me de vertrektijden zien. Ik heb nog even, en bij de overstaphalte dien ik eveneens een ruime tijd te wachten zie ik.
    Een halfuur later kom ik aan bij die halte waar ik over moet stappen voor de bus naar Nagasaki. Daar sta ik dan, te blauwbekken op een vrijwel verlaten terminal voor internationale vluchten. Er komen een aantal bussen langs, naar plaatsen waar ik ooit ben geweest. Oita, Kumamoto, Saga. De buschauffeur van de bus naar Sasebo vraagt me of ik daar niet toevallig naar toe moet. Na een ontkennend antwoord kijkt hij enigszins vertwijfeld naar de bustijden en zijn horloge, want als ik niet naar Sasebo ga, rijden er dan nog wel bussen naar andere steden?
    ‘Ah, Nagasaki,’ zegt hij.
    Ik knik instemmend, waarna hij gerustgesteld de bus weer instapt en wegrijdt. Niet veel later stopt er een auto, waaruit drie jonge vrouwen stappen. Ze voegen zich met drie koffers en nog wat andere bagage naast me op het trottoir. Ondertussen duurt het niet lang meer voor de bus zou moeten komen.
    Wanneer deze arriveert stapt de buschauffeur uit om te helpen met de koffers in het laadruim op te bergen. Hij richt zich eerst tot de drie vrouwen en informeert waar ze van plan zijn uit te stappen. Vervolgens kijkt hij mij weifelend aan. Hij is overduidelijk in dubio of hij me nu in het Japans aan moet spreken, of een poging moet doen in het gebrekkige Engels dat hij hoogstwaarschijnlijk spreekt. Ik ben hem voor en zeg hem in het Japans tot waar ik mee wil reizen, waarna hij alle koffers op volgorde van uitstaphalte rangschikt in het laadruim. De drie jonge vrouwen laten ondertussen hun verbazing klinken in wat gelach en verbazingkreetjes. Heerlijk, in ben weer de buitenlander in een land dat zich grotendeels houdt aan de wetten van uniformiteit. Ik stap in en al gauw houdt de chauffeur zijn welkomstpraatje. Achter het raam trekt Japan aan me voorbij, ik ben weer op weg naar Nagasaki.

Tot ik niets bekends meer zag

2010-01-23T01:23:00.006+09:00

Terug

2009-09-28T21:40:00.011+09:00

Eenentwintig uur vijfendertig, terwijl het vroeg in de morgen zou moeten zijn. Ik kan er nog steeds niet aan wennen. De maan kleurt de hemel met een bijna intense gloed, op het oranje af, terwijl het juist de zon zou moeten zijn die de ochtendlucht schildert met een breed palet aan kleuren.
        De trein rolt door het Nederlandse landschap. Waar ik in Japan op dit soort momenten terugdacht aan Nederland, schreeuwen mijn gedachten me nu met weemoed terug naar Japan. Ik hol ze in alle macht achterna, ik mag ze niet laten ontkomen, nu niet. Meestal denk ik terug aan Japan op willekeurige momenten, zodat het me bijna treft als een bliksemschicht. Dikwijls voel ik mijn gedachten dan net zo snel, als via een bliksemafleider, weer wegvloeien, waarna de energie onverricht ter zaken verdwijnt. Maar dit keer niet. Nu heb ik ze stevig beet en laat ik me mee terugvoeren.

Ik kijk naar buiten, langs de dikke druppels die op het verregende raam hun weg naar beneden zoeken. Ik sta in de huiskamer en hoor de kolkende watermassa door de afvoergoot naast de weg heen razen, op weg naar bredere kanalen die op de zee uitkomen. Ik moet zo nog naar buiten, helaas. Boodschappen doen, maar ik besluit eerst mijn was maar binnen op te hangen, zo goed en zo kwaad als dat kan, aan hangers, stoelen en kastdeuren. Drogen doet het toch wel, want ondanks de regen blijft het warm.
        Ik mis het zelfs, dat regenseizoen. Niet de regen zelf, maar wel de glimmende straten waar de druppels bijna vrolijk op neerkletteren, wel de saamhorigheid onder degene die zich op straat wagen, de aangename temperatuur voordat de hoogzomerperiode zijn intreden doet.
        Wanneer ik de volgende dag op weg naar de campus in de stromende regen moet wachten bij de spoorwegovergang lacht een Japanner me vriendelijk toe, als om te zeggen dat ook dít Japan is. We wisselen wat woorden uit, waarna we beide onze eigen barre tocht voortzetten. Deze regenval is van groot belang voor regio’s als Nagasaki, besef ik, want afgezien van deze hevige buien rond mei en juni valt er nauwelijks een druppel water, wat droogte betekent als het regenseizoen niet goed mee werkt. En meewerken deed het afgelopen jaar, afgezien dat het seizoen wat laat op gang kwam en daardoor ook langer voortduurde. Tijdens een voetbaltraining een paar dagen later blijkt het gevaar van zulke heftige regens. Alhoewel ik er niet van op de hoogte was, bleek er gewaarschuwd te zijn voor overstromingsgevaar. Terwijl de voetbal af en toe blijft liggen op het modderige veld, schalt er een omroep over de stad: de waarschuwing is niet langer van kracht. De waterstanden zijn weer dalende. Zo voltrok het regenseizoen zich voor ik er erg in had.
        Ja, ook dit is Japan, kan ik nu beamen. Dat is geen negatieve noot, want als er iets is dat ik in Japan geleerd heb, dan is het wel om me minder druk te maken over allerhande zaken die er uiteindelijk toch vrij weinig toe doen. Een beetje regen zorgt er trouwens voor dat je voor het heerlijke weer na het regenseizoen meer waardering krijgt. Daarmee ben ik tot een van de punten gekomen die het land zo aantrekkelijk maakt: balans. De balans tussen de vier seizoenen is van een ongekende subtiliteit. Regen laat zich volgen door zengende hitte, waarna het weer langzaam afkoelt en de herfstbladeren kleur krijgen. Dan wordt het winter, mild, verfrissend en uiteindelijk komen de kersenbloesems tot bloei om de cyclus weer opnieuw te beginnen. Schoonheid doordrenkt Japan in alle vier de seizoenen, steeds weer kortstondig met wat langere overgangsperiodes. Perfectie in alles.

Dan ben ik weer terug.

De trein houdt stil op een station, geen idee welk. Een man van middelbare leeftijd stapt uit. In beide handen draagt hij een reiskooi met zich mee.
        Een neusje steekt tussen de tralies door, met daarachter twee donkere, schitterende ogen. Geluidloos zit het daar, zo ver mogelijk weggedoken, maar het is onvermijdelijk. Bij elke stap die de man zet kantelt de bodem van de reiskooi zich tot een onoverwinnelijke hellingshoek. Het lijfje achter de naarstig heen en weer schietende ogen vouwt zich samen onder het gewicht van het achterlijf waaronder de pootjes alle houvast verliezen, waardoor het neusje nog steviger tegen de tralies wordt gedrukt. En weer terug, mee op het deinende ritme van de reiskooi, mee met elke pas die de man zet. Haar reisgenoot in de reiskooi welke aan de andere zijde van de man eenzelfde soort beweging vertoont, heeft het al niet veel makkelijker.
        De grote wijzer op mijn polshorloge verspringt.
        Eenentwintig uur tweeënveertig. De korte wijzer blijft roerloos staan, terwijl de secondewijzer zich met zichtbare tegenzin voortduwt. Tergend langzaam dus, alsof het de eindeloze cirkels die het dient te beschrijven wil ontvluchten. De enige ontsnappingsmogelijkheid is door zichzelf de tegenovergestelde richting in te krijgen, om er vervolgens achter te komen dat het dan te beschrijven figuur niets veranderd is met voorheen.
        De tijd verstrijkt bijna stapsgewijs, zoals de man met zijn langzame tred uit het zicht verdwijnt. Ik bevind mij in een zelfde positie als de katten in de reiskooien, heen en weer geschud tussen gevoelens, maar hoe dan ook keihard met de neus op de feiten gedrukt door alles om me heen. Feiten welke welhaast een traliewerk voor mijn ogen opgooien en me tegelijkertijd klem zetten tussen vijf matzwarte muren. Achter me, links, rechts, boven en onder, zodat er niks anders op zit dan me over te geven aan de zwaartekracht.
        ‘Je bent weer in Nederland.’
        ‘Terug bij af, wen er maar aan!’
        De feiten beuken keihard in op mijn gemoed en laten me niet met rust. De ondergrond kantelt steeds verder terwijl ik mijn grip erop voel afzwakken, totdat het bijna een ijzig oppervlak wordt met meer gevaarlijk zwakke plekken in het toch al dunne ijs dan me lief is.

Ik neem mijn toevlucht weer in gedachten.

De avondlucht kleurt donkerrood boven Nagasaki. Het is nog ontzettend warm, terwijl de stad zich onder mij op maakt voor de avond, een zomeravond. Ik kijk uit over het water, over de haven en over deze stad die zich tegen de bergen vlijt. Zoals de stad in harmonie is met de omgeving, zo wil ik mij ook neer kunnen vlijen in harmonie met mezelf, maar ik weet dat dit vrijwel onmogelijk is. Ik weet dat de vergankelijkheid zich harder dan ooit aan me opdringt en me bijna linea recta naar Nederland terugstuurt, alsof ik hier nooit ben geweest.
        Ben ik er eigenlijk wel echt geweest? Ik begin er steeds vaker aan te twijfelen. Het leven is zonder echte onderbreking doorgegaan, het afgelopen jaar voorbij als een zucht.
        Ik begin aan de afdaling en begeef me richting het onlangs geopende sushirestaurant. De bordjes met sushi komen op de lopende band voorbij. Zalm, tonijn, inktvis, ei. Hier en daar grijpt een hand naar een bordje, terwijl de mensen op andere zitplaatsen achter hun opgestapelde bordjes voor zich uit staren. Ik voel me als zo’n bordje met daarop een gerecht. In mijn reis door Japan ging ik van stad naar stad, als over een lopende band en door de stad Nagasaki werd ik stevig vast gepakt. Het gerecht, ik dus, werd verorberd, terwijl het bordje achterbleef, zoals mijn lichaam ontdaan is van zijn inhoud en weer naar Nederland ging, terwijl mijn eigenlijke ‘ik’ door Japan is opgeslokt.
        Zogezegd, ik bevind me nog dáár. Ergens.
        Het theezakje met groene thee neemt het warme water tot zich en verspreidt een zacht groene waas totdat het water verzadigd is. Ik breek twee wegwerpeetstokjes van elkaar af en omklem met enige moeite een sushi van rijst, rauwe ui, zalm en mayonaise.
        Eet smakelijk.

De trein is alweer bij het volgende station aangekomen. Wanneer ik links van me kijk zie ik de lichten van een stad, die vager worden hoe langer ik er naar kijk. De vage schijnsels smelten samen, totdat ik niets meer zie dan een witgeel vlak bij elkaar gehouden door een honingraatpatroon, mijn herinneringen als de zoete kleverige honing die ik er van af probeer te schrapen.

Het is half augustus. Voor me strekt het meer, Kawaguchiko, zich uit. Er staan tientallen camera’s opgesteld, het grasveldje is afgeladen en op het podium staat een groep taikodrummers enthousiast op hun taiko’s te slaan. Het moment is bijna aangebroken waarop de lantaarns te water worden gelaten, de vlammetjes staan al ongeduldig te wachten op een steiger, zij aan zij. Er komen tientallen bootjes aangevaren om de lantaarns op te halen, waarna ze één voor één in het water worden gelaten. Uiteindelijk vormen de lichtjes samen een lange rij, dobberend op het wateroppervlak. De monniken verheffen hun gezang, terwijl ik toekijk, tot het diepst geroerd.

De berg Fuji steekt aan de overkant van het meer boven de hemel uit. Eindelijk is de bewolking opgetrokken, maar een uitzicht zoals dikwijls op ansichtkaarten te zien is, blijft uit.
        Al een tijdje loop ik te peinzen. Ooit las ik eens iets over het merkwaardige van de vermenigvuldigingskracht van een vlam, hoe beter ik er over na ga denken hoe meer het mij treft. Houd je bij een brandende kaars de lont van een andere kaars en de vlam zal groter worden. Wanneer je de tweede lont vervolgens weghaalt, zakt de oorspronkelijke vlam weer tot zijn eerdere volume. Maar, opeens heb je twee vlammen van beide eenzelfde volume die niet voor elkaar onderdoen, die desalniettemin er eigenlijk naar hunkeren samen opnieuw één grote te vormen.
        Daar, bij het meer Kawaguchiko, was niet de eerste keer dat ik hieraan dacht, maar het was me nog altijd niet duidelijk waarom het me zo intrigeerde. Nu weet ik het: kan het niet zo zijn dat Japan een lont in mij heeft ontstoken, die toen ik in Japan was samen met de oorspronkelijke vlam één grote vlam vormde? Nu ik weer in Nederland ben is die vlam in mij niet gedoofd, maar weggehaald van de oorspronkelijke vlam. Niet alleen heeft Japan dus mijn eigenlijke ‘ik’ opgeslokt en achter gehouden, Japan is ook achter gebleven in mijn ontheemde lichaam in de vorm van een klein vlammetje. Alles wat mij staande houdt is deze zwakke vlam en het gevaar bestaat dat met het uitgaan hiervan al het leven uit mij wordt geblazen. Een ander reëel gevaar is dat, wanneer de vlam te lang rusteloos blijft branden, de brandstof genaamd mijn lichaam opraakt.
        Eens temeer wordt me duidelijk dat ik geen andere keuze heb, dan zo snel mogelijk terug gaan naar Japan, zodat de twee losse vlammen samen weer één grote kunnen vormen, een die nooit zal doven.

Zomer

2009-06-25T18:35:00.013+09:00

Het is zomer geworden. Een jas is al lang niet meer nodig, hoogstens een paraplu voor tijdens de hevige regenbuien die zo nu en dan overtrekken. Midden op de avond begint het wat te rommelen in de verte, je hoort het onweer als het ware over de heuvels trekken, totdat het recht boven je hangt. Een, twee harde klappen, met wat geluk nog een derde als toegift en het is weer voorbij. Wat blijft is een stevige bui die de straten schoonspoelt.

En het regenseizoen moet eigenlijk nog beginnen. Dat belooft wat.

De volgende morgen hangt de zon weer stralend in de lucht. Het is warm. Ontzettend vochtig ook door de hoge luchtvochtigheidsgraad, waardoor het alleen nog maar warmer lijkt. Regende het de vorige dag nog dat het een lieve lust was, vandaag is er nergens een koele druppel te bekennen. Of ja, toch wel. De goot op het balkon is nat, er ligt zelfs een plasje water. Maar niet van de regen van gisteren. Het water komt uit de grote apparaten die op het balkon staan opgesteld, onderdelen van de airconditioning die het huis nog enigszins koel moet houden en de luchtvochtigheid naar beneden brengt door het vocht te verzamelen en af te voeren.

En het moet nog écht zomer worden. Dat belooft wat.

Franse vierbaanswegen

2009-04-28T01:00:00.006+09:00

Geschreven: 28-apr-2009, Nagasaki.

Vandaag, 2 april, zag ik de beelden van Anton Corbijn bij het U2 album No Line On The Horizon. Ze deden me verlangen naar de oneindige vierbaanswegen in Frankrijk. Brede wegen met hier en daar een péage – het woord trof ik vanmiddag ook al aan in de alom geprezen roman van Harry Mulisch, Twee Vrouwen. De vierbaanswegen door glooiende en uitgestrekte gebieden, bloemenvelden ernaast, daar deed het me naar verlangen. Maar de jonge bloemen willen zich nog niet blootgeven. Of beter gezegd, ze staan nu nog naakt tegen elkaar aan gedrukt in de koude lentemiddag, wachtend tot ze genoeg moed verzameld hebben om hun volle kleuren te tonen.

Ik kreeg een intens verlangen naar het Frankrijk waar brede wegen op een gegeven moment weggeven aan smalle en drukke straten, boerenlandwegen of kleine stadskernen. Naar de steile bergwegen die al meanderend de klim naar boven wagen, naar die wegen waarlangs op bescheiden witte borden – half weggezakt in de berm – oude Franse dorpen in zwarte letter staan aangegeven. Dorpen waarvan de naam zich moeizaam laat uitspreken, Saint-Auban-sur-L’Ouvèze, Le Nouvion-en-Thiérache, Beaurepaire-sur-Sambre, dat werk. Naar Franse dorpen die verlaten ogen, maar waar het volstroomt in de gigantische hypermarché’s langs drukke wegen.

Maar het is natuurlijk onzin.

Verlangen naar een land als Frankrijk, terwijl je in een land als Japan zit. Ik hoef de deur maar uit te stappen om dat te beseffen. De kersenbloesems waren onlangs tot volle bloei gekomen, totdat ze er plotseling genoeg van hadden. Wat dat betreft deed het me enigszins denken aan rokjesdag, waar Martin Bril elk jaar weer prachtig over kon verhalen.

“Rokjesdag is die ene dag in het voorjaar dat alle vrouwen als bij toverslag ineens een rok dragen, met daaronder blote benen,” zo luidde zijn definitie. Met de kersenbloesems is het ook ongeveer zo gesteld, als bij toverslag zijn alle bomen plotseling ontdaan van hun roze bloesem, voor een kort moment nakend. Hiervoor in de plaats komen – ook weer bijna als bij toverslag – verse groene blaadjes, als het begin van een nieuw leven, een nieuw jaar.

Van rokjesdag kan trouwens dan weer geen sprake zijn, in Japan. Het hele jaar door lopen vrouwen, en met name schoolmeisjes, rond in rokjes. Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, in het weekend, tijdens de vakanties, zomer of winter, vrije tijd of tijdens schooluren, groepjes schoolmeisjes lopen af en aan, giechelend en al, in hun schooluniform dat onder andere bestaat uit een rokje. Meestal marine blauw of zwart, maar een enkele keer ook in een bruine variant. De jongens lopen ook in schooluniform, een uniform dat bij mij soms overkomt als een combinatie van een pak met een uniform wat bij een marineofficier over de schouder zou kunnen hangen. Ik moet zeggen dat het wel wat heeft, zo’n schooluniform.

Goed, het is dus lente.

Een lente, zo’n lente die je van je levensdagen niet in Frankrijk tegen zou komen. De bergen om me heen zijn groen gekleurd van de bebladerde bomen. Sommige bomen lijken dromerig als wolken, van die schapenwolken in een mooi lichtblauwe lucht. De stam wordt aan het oog onttrokken door het weelderige bladerendek, waardoor al wat rest een zachte wolk lijkt. Een beetje zoals blote vrouwenbenen soms verscholen gaan onder wat langere rokken, zodat je alleen af en toe een glimp van licht gebruinde huid te zien krijgt.

Ach. Het is een onbeschrijfelijke lente in een onbeschrijfelijk land, dat is eigenlijk het enige wat ik er echt over kwijt kan. Dus dat verlangen naar Frankrijk vervloog ook binnen de kortste keren, nog sneller dan het verschenen was. Ik verlang er nu alleen nog maar naar langer in Japan te kunnen blijven, maar wat dat betreft is dit jaar weer te vergelijken met het kortstondige bloeien van de kersenbloesems: ongelofelijk mooi, maar een veel te kort leven beschoren.

MARTIN BRIL 1959-2009
De eeuwige rust zij hem gegund, veel te vroeg, een kortstondig leven.

Lente

2009-04-19T20:00:00.007+09:00

geschreven: 12-apr-2009, Nagasaki.

In het jonge gras
sliep ze met ogen open–
een lente avond.

Lentesneeuw

2009-04-06T00:00:00.005+09:00

Foto's gemaakt in Nagasaki en Osaka.

Gevleugelde geuren voort gedragen
neerdalend de grond bedekt.
Sereen, de zachte roze lente
bloesem zuchtend in beweging gebracht.

Turen in de verte

2009-03-30T20:37:00.015+09:00

geschreven: 30-mrt-2009, Nagasaki.

De golven breken tegen de rotsen, maar zonder al te veel enthousiasme. Zonder de intentie het land op te klimmen. Gewoon rustige golven die – zoals golven dat nu eenmaal doen – richting kust kabbelen en op de rotsen tot stilstand komen. Nee, niet zozeer tot stilstand komen, ze verdwijnen terwijl ze in kleine druppels uiteenspatten, de rotsen omarmend. Anders dan de golven die even verderop het zandstrand op rollen en zich terug begeven, waarna ze overspoeld worden door een volgende golf om opnieuw op te gaan in de uitgestrekte zee.

De oceaan.

In een land als Japan ontkom je bijna niet aan die uitgestrekte zee. Het eilandenrijk bestaat uit zóveel eilanden – meer dan drieduizend, de meeste daarvan niet al te groot en een heel aantal onbewoond. Daarnaast zijn er de grotere eilanden, de vier hoofdeilanden Hokkaido (北海道, Hokkaidô), Honshu (本州, Honshû), Shikoku (四国, Shikoku) en Kyushu (九州, Kyûshû), maar de kust lijkt nooit al te ver weg te zijn. Daarbij, de grote steden liggen allemaal aan de kust, vrijwel zonder uitzondering. Kortom, de zee is dáár. Daar, achter de bergen. Daar waar de zon opkomt en daar waar de zon ondergaat. Ergens.

De zee is daar waar grote boten onder nog grotere bruggen door varen, daar waar de heldere lucht overgaat in een oneindige horizon. De zee is hier ongelofelijk mooi, de traditionele huizen in sommige kustdorpen turen statig in de verte. Ik zou er graag willen wonen.

In de haven van Nagasaki zijn het geen traditionele huizen die de zee overzien, of eigenlijk de baai die naar de open zee leidt, maar middelhoge gebouwen die de skyline vormen van een moderne stad. Een stad met aan alle kanten bergen er omheen, waardoor je vanaf verschillende uitkijkpunten rondom de stad alles in je op kan nemen.

Vanaf Inasayama (稲佐山, Inasayama) heb je vooral ’s avonds een schitterend uitzicht, met duizenden lichten die als een rijkelijke – zeg maar overvolle – sterrenhemel de gedaante van de stad vormen. Als een lappendeken over de heuvels. Met enige trots ook wel een ten-million-dollar night view (１０００万ドルの夜景, senman doru no yakei) genoemd, waarvan er in Japan drie zijn, te weten in Kobe (神戸, Kôbe), Hakodate (函館, Hakodate) en dus Nagasaki. Overdag is het interessanter om vanaf Konpirasan (金比羅山, Konpirasan) de stad gade te slaan, zo’n 366 meter boven zeeniveau. Net iets hoger dan Inasayama, 33 meter, maar zonder mogelijkheid 360-graden om je heen te kijken.

Wat er wel is: een telescoop. Alsof ik een vergrootglas boven een oude en vervaagde foto houd, laat ik mijn gezichtsveld glijden over de stad. In het Seaside Park worden honden uitgelaten, terwijl op het ruime grasveld hier en daar een groepje Japanners staat te honkballen, veelal jonge gezinnen. Het is een mooi gezicht. Iets dichterbij de berg zie ik een oud vrouwtje de trappen op zwoegen, met achter haar een drukke straat waar bussen doorheen rijden. Het duurt ook niet lang voordat ik de tramlijn heb weten te vinden. Even ten westen daarvan zijn schoolmeisjes enthousiast aan het tennissen op een zandveld, zoals wel meer sportvelden hier eenvoudigweg bestaan uit zand.

Het is moeilijk de diepte in te schatten op deze oude foto. Enigszins aangetast door het zonlicht is hij op bepaalde punten vergeeld, met hier en daar een kreukel. Maar hij is genomen vanuit een subliem standpunt.

Ik stop de foto weg in een lade van mijn geheugen, waar ik hem zo goed mogelijk hoop te behoeden voor de tekenen der tijd. Helaas zijn de negatieven al vanaf het moment van afdrukken verloren gegaan.

Een oude foto.

Ik tuur in de verte, zonder de verte te zien.

Mitsubishi

2009-03-25T00:01:00.012+09:00

geschreven: 24-mrt-2009, Nagasaki.

Het gebouw staat een beetje onopvallend tussen de andere gebouwen geklemd. Inspiratieloos, zeg maar tegen het lelijke aan. Nog net zichtbaar steken de bekende drie rode parallellogrammen boven de andere gebouwen uit: het logo van Mitsubishi (三菱, Mitsubishi). De achtergrond wordt gevormd door bergen die tegen het canvas van de blauwe lucht gedrukt lijken, alsof Bob Ross zich eens goed heeft uitgeleefd. Met mooi weer krijgt de lucht hier dikwijls een zacht oranje zweem, bijna tegen het licht zalmroze aan, wanneer de zon langzaam achter de bergen aan de overzijde zakt. Wat ook al niet zou misstaan op een doek van Ross.

Mitsubishi dus.

In tegenstelling tot dit gebouw vind ik het logo dan trouwens wel weer redelijk smaakvol uitgedacht, maar dat terzijde. Nagasaki leeft dankzij, of misschien is het juister te zeggen is groot gebracht door, Mitsubishi. Schijnt. Veel is daar op het eerste gezicht echter niet van te merken. Dit betreffende gebouw is eigenlijk het enige bewijs dat ik zou weten te vinden om de aanwezigheid van dit megabedrijf te bevestigen. Een bijzonder mager bewijs zou ik zeggen, want zoveel stelt het gebouw dus niet voor.

Tenminste, tot voor kort was dit het enige mij bekende bewijs. Nu fiets ik over de Mitsubishi-straat ergens in het zuidwesten van Nagasaki. De straat neemt me mee langs oude gebouwen van het bedrijf, jaren ’80 of misschien zelfs ’60. Maar ook langs nieuwe kantoren, gemoderniseerde bedrijfsterreinen. Het is er allemaal.

De straat gaat over in andere, soms smalle straten. Door donkere tunnels, langs de kust, omhoog via steile hellingen langs dorpachtige buitenwijken van Nagasaki. Het uitzicht is nu en dan overweldigend, vooral wanneer de baai zich voor me uitstrekt. Het wateroppervlak glinstert door de felle zon die hoog aan de hemel staat. Het zeewater is helderblauw, misschien zelfs azuur, op sommige stukken op het lichtgroene af. Verscheidene vissen zijn in ieder geval duidelijk zichtbaar in het ondiepe water, waar kleine aangemeerde boten meedeinen op de golven. Waar de baai dieper is, worden bruisende sporen achtergelaten door de veerboot. Boven het water scheren roofvogels laag over, om vervolgens weer hoog in de lucht rond te cirkelen. Verder is het rustig in de baai, op deze warme lentedag.

Ik fiets verder. Langs grote industrieterreinen, een scheepswerf met gigantische kranen. Allemaal Mitsubishi. Waar Mitsubishi trouwens ook verantwoordelijk voor was, is de Japanse Zero, een jachtvliegtuig veelal gebruikt ten tijden van de Tweede Wereldoorlog. Ook werd er werk geleverd voor de Japanse Keizerlijke Marine. Al met al een bedrijf met een lang verleden, deels verbonden met Nagasaki, en zodoende verweven met de interessante geschiedenis van deze stad.

Het was dus een prachtige dag, deze vroege lentedag. Maar de volgende dag is het weer omgeslagen. Dikke regendruppels kleuren de lucht grijs. De afwateringskanalen zijn veranderd in kleine, woest kolkende rivieren. Het schuimende water raast er doorheen, op weg naar beneden, richting de zee, uiteindelijk. De omringende bergen weten zich gehuld in de laaghangende bewolking. Terwijl het doorgaans een bepaalde schoonheid over zich heeft, een adembenemende schoonheid, heeft het vandaag meer iets troosteloos.

De regen blijft maar stromen.

Eindeloos.

Herinnering aan later

2009-03-02T20:17:00.061+09:00

geschreven: 02-mrt-2009, Nagasaki.

Het duistere nachtlandschap trekt aan me voorbij. De shinkansen (新幹線, bullet-train) raast over bruggen met daaronder pikzwart water. Langs bouwvallig uitziende woongebieden, langs oude flatgebouwen, donkere steden. Even waan ik me weer terug in Nederland, op weg naar huis.

Yakushima heeft een overweldigende indruk op me achter gelaten. De ene dag grauw, met laaghangende bewolking gedrapeerd over de toppen van de groene bergen, terwijl de volgende dag een strak blauwe lucht liet zien. Niet alleen is het weer op Yakushima behoorlijk wisselvallig, de verschillende weertypes brengen ook een heel andere indruk met zich mee. Een beetje zoals het levendige van De grote golf bij Kanagawa (神奈川沖浪裏, Kanagawa oki nami ura) van Katsushika Hokusai (葛飾北斎), tegenover het dromerige van Pine Grove (松林図, shouri-zu) van Hasegawa Tôhaku (長谷川等伯). Zoiets.

[bron: Library of Congress]

[bron: Tokyo National Museum]

Er kwamen herinneringen in me op, herinneringen aan later. Overal om me heen zag ik redenen te over om mezelf voor te stellen hoe het zou zijn in Japan te wonen, later. Hier, in adamskostuum in de Pacifische Oceaan dobberend, leken even alle voors het voorgoed van de tegens te winnen. Wat een land. Ik besloot in ieder geval: naar Yakushima kom ik nog eens terug. En dan ga ik ook echt de bergen in.

De trein raast voort. Terug naar Nagasaki. Voort in het landschap dat op de heenweg onmiskenbaar Japans was geweest, maar nu verholen gaat in het donker van de nacht. Door tunnels om de bergen te doorkruisen, langs kleine verlaten stations, kustwegen.

Het vertrekstation was Kagoshima, de stad vanaf waar je een zinnenstrelend uitzicht zou moeten hebben op de vulkaan Sakurajima (桜島). De bewolking hing echter ook hier laag aan de hemel, precies over de vulkaan. Op zee was de bewolking, beide vaartochten, langzaam aan verdwenen. De boot van en naar Yakushima leek trouwens niet te varen. De bewegingen leken niet op het meedeinen met de golven, maar veel eerder op turbulentie van een vliegtuig. De boot scheerde over het water. De Pacifische Oceaan.

Terwijl de trein onvermoeid de rails volgt, komen bij mij herinneringen in me op. Herinneringen aan later.

Ik val in slaap, op weg naar huis.

Reisschema:

23-feb-2009:
Per trein van Nagasaki 長崎 naar Kagoshima 鹿児島;
24-feb-2009:
Per boot van Kagoshima 鹿児島 naar Yakushima 屋久島
25-feb-2009:
Yakushima 屋久島
26-feb-2009:
Per boot van Yakushima 屋久島 naar Kagoshima 鹿児島;
Per trein van Kagoshima 鹿児島 naar Nagasaki 長崎

Zie voor een kaartje het bericht Hitte in de vrieskou van 7 januari, of het PDF bestand hierboven.

Nachtelijk panorama

2009-02-19T22:13:00.012+09:00

geschreven: 19-feb-2009, Nagasaki.

Voor mijn ogen strekt de stad zich uit, omgeven door hemels zwart. Mijn gezichtsveld wordt bekaderd door de donkere massa’s bergen die her en der tot hoge pieken boven de horizon uitsteken. De vele lichten maken gedeeltes van de stad zichtbaar, terwijl andere plekken onbelicht blijven en er niet toe lijken te doen.

Het is de vorm van een slapende stad. Een ogenschíjnlijk in slaap zijnde stad.

Hoewel er nauwelijks beweging te zien is, weet ik dat die er wel moet zijn. Zoals ikzelf ook roerloos zit, terwijl allerlei gedachtes zich, binnen in mij, in beweging gezet weten. Het is alsof ik bij het in het water stappen van het ondiepe bad niet alleen een golving in het water te weeg heb gebracht. De golfbeweging zet zich voort in mij en brengt mij dichter bij de stad.

Ik fantaseer over de plekken van de stad. De Skylark en Coco’s, waar serveersters geduldig wachten tot hun werkdag er op zit. Over de talloze konbini, Sukiya of Mc Donald’s, waar klanten 24 uur per dag terecht kunnen en waar werknemers dus nog uren te gaan hebben. Waar ook ongetwijfeld studenten nog de hele nacht zitten om huiswerk te maken, de tijd te doden. Over kleine eetzaakjes waar zakenmannen nog snel even voorzien in een avondmaaltijd voordat ze zich thuis melden na overgewerkt te hebben. Een stad waar in verschillende uithoeken nog allerlei activiteiten plaatsvinden, terwijl andere delen diep in ruste zijn.

Over technologieën die je alleen in Japan kan vinden, in een stad als deze. Ziekenwagens kennen bijvoorbeeld een waarschuwingssysteem voor het overige verkeer die niet alleen bestaat uit zwaailichten en sirenes. Door een luide stem wordt aangegeven of de auto links of rechts afslaat. Bijzonder bovendien dat ziekenwagens vrijwel nooit hard lijken te rijden, maar uitermate behoedzaam of gewoon traag. Alsof de filosofie hoogtij viert dat wanneer ze zich haasten de wachtende patiënt ook meer haast krijgt om te sterven.

Er zijn trouwens meerdere vervoersmiddelen, zelfs apparaten, die een uitgebreider auditief geleide kennen dan we in Nederland gewend zijn. Dan wel automatisch, dan wel ter plekke verzorgt door personeel. Buschauffeurs en tramchauffeurs brommen altijd een waarschuwing wanneer ze af gaan slaan, bedanken overigens ook vrijwel altijd de uitstappende passagiers. En dat niet alleen, wanneer hun dienst er op zit en ze het voertuig verlaten zullen ze altijd een buiging maken en hun pet afnemen, gevolgd door de nieuwe chauffeur die hetzelfde doet wanneer hij naar binnen stapt. In treinen gaat het zelfs zo ver dat het niet ongewoon is dat dit ritueel elke keer opgevoerd wordt door de conducteur bij het verlaten van een enkele coupé, zo maakte ik mee in de trein naar Shimabara (島原).

De vrijwel obsessionele hang naar technologie kent ook merkwaardige kanten. Zo trek je bij het badhuis waar ik geregeld kom eerst een kaartje uit een automaat, om dit vervolgens twee meter verderop weer in te leveren bij een dame achter de toonbank, waarna je naar binnen mag. Het enige wat deze nog hoeft te doen is een stempeltje te zetten op de klantenkaart en vriendelijk te glimlachen. En als het dan sluitingstijd is omroepen dat je vriendelijk bedankt wordt voor je bezoek. Wat ze overigens feilloos doet, dusdanig dat ik eerst altijd dacht dat het een ingesproken bericht was.

Maar nu lig ik dus in een buitenbad (露天風呂, rotenburo) van het badhuis Fukunoyu (ふくの湯) boven op de berg Inasayama (稲佐山), waar zelfs een echt onsen-bad is. Voor me zie ik de uitgestrekte stad. Een stad bij nacht.

De stad waar op de campus van de universiteit zelfs al een kersenboom voorzichtig begonnen is met het tonen van haar bloesem. Deze kersenbloesem (桜, sakura) staat symbool voor de vergankelijke schoonheid, gezien de korte tijd die deze bloesem – en schoonheid is inderdaad het juiste woord er bij – beschoren is zich te tonen. Vanaf het begin van de lente beweegt zich een kersenbloesemfront (桜前線, sakurazensen) over het land. Van het zuiden naar het noorden. Vergelijkbaar met het front dat optreedt in de herfst om alle bomen, gebied voor gebied, herfstkleuren mee te geven (de zogenaamde 紅葉, kōyō), maar dan in tegengestelde richting. Het kersenbloesemfront begint eind maart pas goed op gang te komen om in de tweede helft van mei uiteindelijk op Hokkaido (北海道) aan te komen.

[volledige bloei; bron, gegevens 2008]

Maar deze boom is dus al drachtig met roze kersenbloesem.

Ik fantaseer over de plekken van de stad. Plekken die er niet zijn, plekken waar ik nooit ben geweest.

En dan weet je, dit is een ervaring die alleen in Japan opgedaan kan worden. Liggend op een soort van stenen bed, met water tot je kin, genieten van het uitzicht over de nachtelijke stad.

Het is géén slapende stad, maar een dromende stad. Een stad waarboven de ochtendzon alweer te voorschijn komt.

Om dromen te leven.

Ring of Fire

2009-02-11T19:57:00.032+09:00

geschreven: 11-feb-2009, Nagasaki.

Ik ben me de laatste tijd meer en meer bewust geworden van de geografische ligging van Japan. Dat het een goed eind weg is van Europa, dat was me natuurlijk allang bekend, maar het bewijs van het feit dat Japan ligt in een regio die bekend staat om de grote seismische en vulkanische activiteit, de Ring of Fire, werd in januari rijkelijk door moeder natuur tentoongesteld.

We schrijven 13 januari 2009, rond 22 minuten na middernacht, wanneer een stevige trilling zich meester maakt van mijn kamer. De jaloezieën beginnen tegen de ruit te klapperen en mijn bureau staat te trillen op zijn poten. Er klinkt een zwaar geluid, terwijl mijn bureaustoel van ellende heel lichtjes heen en weer zwenkt. Een combinatie van het aanhoudende daveren van brekende golven in de branding en het rollen van een aanzwellende donder, zo lijkt het. Alsof een flinke vrachtwagen voorbij komt razen door de smalle verlaten straten. Toch is het eigenlijk geen hard geluid, niet meer dan vergelijkbaar met een zachte zucht wind. Maar deze subtiliteit maakt dat het vele male uitvergroot op me overkomt.

Dan is het plots weer opgehouden en keert de rust terug. Mij achterlatend met een ietwat licht gevoel in mij hoofd.

De Japan Meteorological Agency rapporteert: de aardbeving vond plaats op een diepte van tien kilometer met een magnitude van 3,7 op de schaal van Richter. Boven het hypocentrum ligt de regio Tachibana-wan (橘湾), een stuk ten oosten van Nagasaki, wat uit niets meer bestaat dan enkele zeemijlen voor de kust waar de berg Unzen (雲仙岳, Unzendake) op neerkijkt. Niet geheel toevallig ook al een vulkaan.

32º 6’ N, 130º 0’ O, de exacte locatie. Zo was de eerste beving die ik bewust meemaakte een feit.

Vervolgens werd het 2 februari. Een nieuwsfeit dat zelfs tot in Nederland doorgang vond. Niet dat het 2 februari was, dat was het in Nederland immers nog niet, maar dat de vulkaan Asama (浅間山, Asama-san) tot uitbarsting was gekomen. Het resulteerde voor Nederland in niet meer dan een klein ANP berichtje en een prach-ti-ge foto. Niet gek ook eigenlijk, want de Japanse pers had tenslotte ook genoeg aan één a4’tje nieuwsbericht en wat kleine reportages.

[bron: {AP} Shigeyuki Inakuma]

Toch gaf het mij een bijzonder gevoel.

Deze zelfde berg barstte in 1783 heel wat explosiever uit, met vooral ernstige gevolgen door grote schade aan landbouwgewassen en gronden die jarenlang geen – of slechts heel minimaal – oogst op leverden. Zo ver kwam het deze keer niet. Wel steeg er een flinke rookkolom de hemel in en kwam er as neer in de straten van Tokyo (東京), zo’n 150 kilometer verderop. Na de eerste verbazing overkomen te zijn, waren het vooral de autowasstraten die goede zaken deden.

Echter, nog altijd kan het zomaar gebeuren. Dat Japan plotseling wordt opgeschrikt door een aardbeving of vulkaanuitbarsting van formaat, zoals dat ook het geval was op 17 januari 1995 bij de Grote Hanshin Aardbeving (阪神・淡路大震災, Hanshin Awaji Daishinsai), beter bekent als de Kobe Aardbeving. Lees daarover trouwens eens het boek Na de aardbeving (神の子どもたちはみな踊る, Kami no kodomotachi wa mina odoru) van Murakami Haruki (村上春樹), een voortreffelijk boek.

Eens zal het gebeuren.

Hitte in de vrieskou

2009-01-07T16:59:00.111+09:00

geschreven: 07-jan-2009, Nagasaki.

Een koude tinteling doet zich gelden op mijn handen, maar de strak blauwe lucht zover je maar kijken kan met daarboven een enthousiaste winterzon, maakt het aangenaam. De veerboot verwijdert zich van de haven en zet vaart richting het oosten, naar Kumamoto. Tientallen meeuwen hebben zich verzameld om de hele reis achter de boot mee te vliegen en zich te goed te doen aan het eten dat ze voorgehouden wordt door menig Japanner op het achterdek.

Eenmaal in Kumamoto aangekomen blijkt daar niet al te veel te zijn vanuit toeristisch oogpunt. Hoewel, het kasteel is zeer de moeite waard, maar daar blijft het bij. In groot contrast daarmee staat het plattelandsdorpje Aso, waar daadwerkelijk vrijwel niks is, maar daardoor des te aantrekkelijker is om een bezoek aan te brengen. Het kleine stationnetje is oud en vervallen. Er zullen hoogstens een paar treinen per dag passeren, vermoed ik. Toch is de weg die niet ver van het station ligt opmerkelijk druk, relatief gezien dan. Afgezien daarvan is het ongelofelijk stil, wat ongetwijfeld ook deels ligt aan de tijd van het jaar: shôgatsu (正月), de eerste paar dagen van het nieuwe jaar.

Dit is een heel andere kant van Japan, een kant die ik tot nu toe nog niet had weten te ontdekken. Zo’n uitgestrekt landschap, hier en daar zelfs kil, vooral boven op de berg Aso-san (阿蘇山), biedt een les in nederigheid—iets wat Japan sowieso al snel met je doet. Dit gebied, ’s werelds grootste vulkanische caldera, is tot op de rand van de vulkaankrater te ‘beklimmen’ met de kabelbaan. Tot mijn verwondering is een licht groene substantie de bron van de dikke dampen die de krater uitspuwt. Onschuldig groen.

Weer terug in het stadje kan de kou, die werkelijk met geweld om je heen slaat boven op de berg, vervangen worden voor de hitte van een onsen (温泉; heetwaterbron). Zo is er de Uchinomaki Onsen (内牧温泉), welke ondermeer geliefd was bij de fabuleuze Japanse schrijver Natsume Sôseki (夏目漱石; lees bijvoorbeeld eens Kokoro, 1914, of Botchan, 1906). Ik zou niet willen zeggen dat deze omgeving je gedachten ineens doet overspoelen met literaire inspiratie, zoals het hete water wel over de rand van het bad stroomt, maar een indrukwekkende plek is het zeker.

Leegte. Rust.

Niets dan dat, maar tegelijkertijd alles wat je je maar kan bedenken. Gedachten nemen een hoge vlucht om vanuit vogelperspectief je eigen silhouet gade te slaan, terwijl de zonnestralen zich door de wolken manoeuvreren. Ademloos.

Reisschema:

02-jan-2009:
Per trein van Nagasaki 長崎 naar Shimabara 島原;
Per boot van Shimabara 島原 naar Kumamoto 熊本
03-jan-2009:
Per bus van Kumamoto 熊本 naar Aso 阿蘇
04-jan-2009:
Per bus van Aso 阿蘇 naar Oita 大分
05-jan-2009:
Per bus van Oita 大分 naar Beppu 別府
06-jan-2009:
Per bus van Beppu 別府 naar Yufuin 湯布院 (en terug);
Per bus van Beppu 別府 naar Nagasaki 長崎

A nightingale’s song

2008-12-06T22:22:00.017+09:00

geschreven: 06-dec-2008, Nagasaki.

De herfst is een prachtig seizoen in Japan, mooier dan elders. Bladeren kleuren in allerlei kleurtinten, van roodoranje tot geler dan geel. Ze dwarrelen als sneeuwvlokken naar beneden, zich neervleiend op de almaar kleurrijker wordende grond. Maar niet elke plek kent zo’n bijzonder mooie herfst, of eigenlijk zou ik moeten zeggen, er zijn plaatsen waar dit jaargetijde nog beter tot zijn recht komt. Een van die plaatsen is het historische Kyôto 京都.

Hoo ho kekyo kekyo kekyo.

Ik geef het toe, dit is geen denderende weergave van het betreffende geluid, maar schijnbaar is deze schrijfwijze het doeltreffendst. In Japan kom je allerlei geluiden tegen, uiteraard, welke stuk voor stuk een heel nieuwe ervaring met zich mee brengen. Zo is er het ruisen van de wind door de bladeren, harde donderslagen diep in de nacht of winkelmeisjes die onvermoeibaar klanten welkom heten – irasshaimase! Slechts een greep uit de geluiden die hier te horen zijn. Maar dit geluid is van een andere orde. Hoo ho kekyo kekyo kekyo.

Een heel andere orde.

Het is het geluid van de Japanse struikzanger (Cettia diphone), jawel, een klein vogeltje. Typisch zo’n geval dat je toe kan voegen aan het lijstje ‘hoe omschrijf je dit in zijn kloppende volledigheid,’ dus daartoe ga ik niet eens een poging wagen. Ik weet niet of je dit een wintergeluid zou kunnen noemen, het vogeltje is vast ook in de zomer aan te treffen, maar het past wel bij de melancholieke stemming nu de dagen korter – en bovendien stukken kouder – worden.

Het is echter niet het vogeltje zelf dat mij tot deze omschrijving noopt. Het is een vloer. Om precies te zijn is dit namelijk het geluid dat de nachtegaalvloer (鴬張り, uguisubari) in het Nijō-kasteel (二条城 , Nijōjō) voortbrengt. Wanneer je over deze vloer loopt, hoe voorzichtig ook, begint deze spontaan een lied op te zetten gelijkend de zang van dit vogeltje. Geen gewoon gekraak, echt getjilp. Als een vogel. En niet eens uit esthetische overwegingen is het dat deze vloer hier ligt, maar om als waarschuwingssysteem zijn keel op te zetten zodra er iemand overheen sluipt in de in diepe stilte gehulde nacht.

Over vogels gesproken, op het Gouden Paviljoen (金閣寺, Kinkaku-ji) staat er ook een. En wat voor een. Gehuld in bladgoud, borst vooruit, vleugels klaar om uit te vliegen. Het is eerder uitgekomen dan ik had durven vermoeden, een bezoek aan de Hertentuin Tempel (鹿苑寺, Rokuon-ji) waar dit paviljoen staat. Plotseling stond ik daar, zomaar opeens, gelopen onder een haag van verkleurde bladeren. Daar schitterde het paviljoen, met haar weerspiegeling op het gladgestreken water. Ik heb zelden zoiets moois gezien.

De vorige avond was het nog een nachtelijk tempelbezoek aan de Fushimi Inari-taisha (伏見稲荷退社) dat mijn zintuigen geprikkeld had, waarna ik op een futon (布団, een Japans matras) mijn rust had weten te vinden. Wetende dat ik de volgende dag eindelijk oog in oog zou staan met de tempel wier schoonheid een zekere priesterleerling, Hayashi Shōken, te veel was geworden, viel ik toch opmerkelijk snel in slaap. Deze priesterleerling stak het Gouden Paviljoen in brand in de nacht van 1 op 2 juli 1950, waarna deze tot de grond toe afbrandde. Mishima Yukio 三島由紀夫 schreef er het prachtige boek “Het Gouden Paviljoen” over. Een echte aanrader.

Onvergankelijke schoonheid

2008-11-24T12:28:00.043+09:00

Foto’s gemaakt op: 21/22/23-nov-2008, Kyoto 京都 en Nara 奈良.

Bladeren van goud

2008-11-24T01:15:00.023+09:00

foto's gemaakt op: 21/22/23-nov-2008, Kyoto 京都 en Nara 奈良.

[Het Gouden Paviljoen]

Herfstkleuren

2008-11-17T15:03:00.016+09:00

foto's gemaakt op: 15-nov-2008, Unzen 雲仙 en Shimabara 島原.

Berglandschappen geschilderd op het canvas
van de koude herfstlucht, bladeren scharlaken
oranje, geel en bruin getint—
de herfst is een kunstenaar.

Where the streets have no name

2008-11-16T18:56:00.019+09:00

geschreven: 16-nov-2008, Nagasaki.

I wanna reach out
And touch the flame
Where the streets have no name
[Where the streets have no name, U2]

Wanneer ik op mijn gemak door Nagasaki fiets, of loop voor wat dat aangaat, vind ik mijn gedachten regelmatig op weg naar dit nummer, Where the streets have no name. Ik kan niet anders dan bedenken dat dit nummer perfect op Japan had kunnen slaan, al is dat niet het geval. Soms zoekend door smalle kronkelende straten, heuvel op, afslag in of dan weer wachtend voor het stoplicht, het zijn slechts de aanwezige herkenningspunten die me de wegwijzen, die me aan de hand nemen en daar naar toe leiden waar ik zijn moet. ‘Waar de straten geen naam hebben,’ ik vind het een prachtige zinsnede, een prachtig nummer bovendien.

Japan dus, waar de meeste straten daadwerkelijk geen naam hebben, op de grote straten in grote steden na. Het Japanse stratensysteem is namelijk gebaseerd op huizenblokken gearrangeerd aan de hand van nummers, die vaak ook nog eens in onlogische volgorde naast elkaar liggen zodat het voor een vreemde een heel gedoe kan zijn om het juiste adres te vinden in al die kleine steegjes, lijkt me. Zo woon ik in gebouw 1, huizenblok 12 van het stadsdeel Nishi-machi. Geen straatnaam te bekennen.

[links, Nagasaki University International House]
[rechts, bron: Nagasaki City Tourism Guide]

En dus vind ik mijn weg door een stad waar de straten geen naam hebben. Waar de meeste straten voor mij ook geen betekenis hebben anders dan dat ze de schoonheid van het land uitdrukken. Straten bovendien die ongelofelijk schoon zijn en met het verkeer rijdend aan de linker kant van de weg. Het was even wennen. Heel even. Een tel of wat. Na een paar keer flink op de rem gestaan te hebben en bochten veel te ruim of juist te krap genomen te hebben, had ik het door. Bovendien is het de bedoeling – het kan eigenlijk ook niet anders – om op de stoep te fietsen als die er is, dus veel kan er niet fout gaan. De ene keer dat ik en passant bijna iemand die net een winkel uit stapte ondersteboven reed niet meegerekend. Kan gebeuren.

Onderdompelen in Japan

2008-11-12T21:14:00.029+09:00

geschreven: 08-nov-2008, Nagasaki.

Rimpeling op het kloppend hart, een droomgezicht
de waterdamp daalt op me neer
als nevel boven de koude ochtendgrond
maar de regen wast het schoon.
[de zin ‘maar de regen wast het schoon’ is ontleend aan het nummer Regen van Bløf]

Het hete bad blaast haar stoom uit in de nachtelijke hemel. Fijne regen valt neer op mijn huid en biedt enige verkoeling aan mijn bovenlichaam. Het badhuis (銭湯, sentō) ligt op nog geen vijf minuten fietsen vanaf het International House, zodat er een trend aan het ontstaan is om regelmatig laat op de avond het badhuis te bezoeken. Na een week lang colleges volgen is het heerlijk ontspannen in het warme water en evenzo verfrissend om kortstondig in het koude bad te plonsen. Uit het drinkkraantje in de hoek komt zowaar lekker water, in tegen stelling tot dat wat ‘thuis’ uit de kraan komt. De straal staat omhoog gericht zodat het water met een ogenschijnlijk ietwat zoete smaak eenvoudig te drinken is. En na een bezoekje aan het badhuis is het lichaam zo tot rust gekomen dat je eenvoudig in slaap valt, hongerig, dat wel. Op de een of andere manier maakt het warme water een niet te stillen honger los.

De konbini (kleine 24-uurs winkel) biedt enigszins uitkomst. Eigenlijk schandalig om rond half 2 ’s nachts nog naar de winkel te gaan om me even later thuis te goed te doen aan een pizapan (een soort brood met een pizzatopping). Maar je moet toch wat. Op die momenten waarop de honger toe slaat denk ik met weemoed terug aan Nederland. En dan met name aan de pannenkoeken met roomkaas en gerookte zalm. Heerlijk. Of aan een eenvoudige boterham met kaas. Het einde!

Over slaap gesproken, onlangs schudde diep in de nacht de aarde in Nagasaki, zei het met een geringe kracht op de schaal van Richter. Het beven bleef aanhouden voor slechts zes seconden, waarna de nachtrust weer hersteld werd. Nauwelijks genoeg tijd om te beseffen wat er gebeurt of ook maar iets te ondernemen en onder het bureau te duiken zoals de instructies luiden.

Maar, jawel, ik lag te slapen. Vast te slapen.

Ik had van een beving geen weet, noch van een wereld buiten mijn droomwereld. Die zes seconden waren voor mij nog niet eens genoeg om wakker te worden. Hoogstwaarschijnlijk heb ik me nog eens omgedraaid en de deken wat hoger opgetrokken tegen de koude die in de nacht om het bed heen hangt, in plaats van me met een bonkend hart af te vragen wat er aan de hand is. Om eerlijk te zijn was ik lichtelijk teleurgesteld toen ik hoorde dat er een zwakke aardbeving was geweest terwijl ik helemaal niets heb gevoeld. Kans gemist. Niet dat ik de hoop koester de schade die een aardbeving kan veroorzaken met eigen ogen te zien, maar ik wil toch eigenlijk wel eens voelen hoe het is als deze natuurkracht opspeelt.

De ademhaling van het seizoen

2008-10-30T11:27:00.010+09:00

geschreven: 29-0kt-2008, Nagasaki.

Zachte koele wind, streelt
dauw schittert
de zonnegloed omarmend
de ochtend tegemoet.

Wanneer ik ’s ochtends vroeg op mijn fiets stap is het zadel nog vochtig, klam zelfs. Dauwdruppels glinsteren op het oppervlak, wachtend om door de warme stralen van de ochtendzon aangeraakt te worden. Ze kleuren als een regenboog in wording, voorzichtig met fletse kleuren, bang om al van het zadel af te glijden.

De zon laat echter nog nauwelijks van zich zien, hoewel ze toch aanwezig is in de ochtendlucht die schuilgaat achter de bewolking. De temperatuur is de afgelopen week plotseling gezakt van een ruime 25 graden tot, ik schat, een magere 18 graden, alsof ik niet ontelbare kilometers van Nederland afzit maar opeens ben genaderd tot ergens in Zuid-Frankrijk op een overbrugbare afstand vanaf Nederland. Dit gebeurde bijna net zo plotseling als de yen sterker is geworden in de korte tijd, ongemerkt toch al één maand, dat ik hier ben.

Ik heb er al vaker over geschreven, de avond en ochtend hier in Japan. Waarschijnlijk zal ik dat ook nog vaker doen, want het heeft iets, iets waar ik de naam niet goed op kan leggen. Iets wat ook ongelofelijk moeilijk te beschrijven is. Boven op de berg 稲佐山 (Inasa-yama), met uitzicht over de stad aan de ene kant en de uitgestrekte zee aan de andere kant, word je na de lange rit naar boven à bout portant overdonderd door de schoonheid van het land. Overdag is dit uitzicht al overweldigend, laat staan met de ondergaande zon niet ver meer verwijderd van de waterlijn.

Ik ben bijna geneigd te zeggen dat hetgeen wat hier in de lucht hangt spiritualiteit is.

There is indeed something spiritual in this place. And though it may forever be obscure to me, I cannot but be aware of its power.
[Nathan Algren (Tom Cruise) in The Last Samurai]

Het enige wat ontbreekt is het lage gebrom van monniken, maar die bedenk ik er voor de vorm zelf bij. Het trillende geluid reikt tot ver in de omgeving, als eens zachte zucht wind die door de bomen ritselt alvorens bij mij op de huid te tintelen.

[Sander in Japanse Karakters]

Het ritme van de stad

2008-10-20T19:44:00.015+09:00

geschreven: 20-okt-2008, Nagasaki.

Het straatbeeld wordt bepaald door de vele kabels die kriskras door elkaar, langs en boven de wegen kronkelen. Door de kleine huisjes, met hier en daar een eetgelegenheid die de naam nauwelijks waardig is, qua grootte dan en meer weg heeft van een soort thuisrestaurant.

De aorta waar alle kleine straatjes op uitkomen, barst van de bedrijvigheid. Deze brede straat is altijd in leven, met de pulserende verkeersstromen kloppend op het ritme van de stad. Trams ratelen voorbij. Een Isuzu-vrachtwagen slaat rechtsaf, gevolgd door een hele reeks Toyota- en Suzuki personenauto’s. Op de achtergrond torenen de bergen boven de gebouwen uit als een altijd aanwezige massieve massa die het leven in de stad beschermt, zichtbaar vanuit bijna elke hoek van Nagasaki. Ze vormen de ribbenkast van dit organisme.

Oude vrouwtjes lopen schuifelend over het zebrapad met een paraplu opgestoken tegen de zengende hitte van de middagzon. Tegen een uur of drie komt deze op haar hoogtepunt om zo rond de klok van zes – eerst langzaam en dan plotseling – achter de horizon weg te zakken en de verkoelende duisternis in te luiden.

Vanavond ben ik die duisternis ingestapt. Op zoek naar iets, iets wat me zou raken en de tijd stil doen staan. Ik vind het een aantal meters boven de drukke verkeersweg, op de voetgangersbrug. Vanaf deze smalle brug kan ik het minutenlang volhouden, misschien zelfs wel uren: kijken naar de verkeersstromen onder mij. Het is indrukwekkend om te zien, de efficiëntie waarmee het gemotoriseerd verkeer zijn weg zoekt door dit onmetelijke lichaam. Tijd bestaat niet in zijn concrete vorm, haast is niet op te merken. Het enige wat hier en nu telt is het ritme van de stad. Ik laat me in gedachten meevoeren met het pulserende ritme, mee op de oranjegele lijnen van licht die lijken te zweven boven de weg. Ik ga de hele stad door, soms halt houdend voor het stoplicht. Ik kom langs plekken waar ik nog nooit ben geweest, plekken die het licht – en mij erbij – aantrekken. Ik sla ze op in mijn onderbewustzijn, als gegevens die wachten om ontdekt te worden.

Maar het dient gezegd te worden, ik ben niet bij machte om deze stad met pen te beschrijven. Ik kan het keer op keer proberen, het lukt me niet. Dit levende organisme laat zich niet vangen in de wereld van het geschreven woord noch in die van de beeldende fotografie, om te worden tot een statisch aftreksel van de realiteit. Zulk soort problemen is niet alleen mij bekend, ook Martin Bril kan er niet aan ontkomen:

Sommige dingen zijn verdomd moeilijk onder de knie te krijgen. Zo ben ik al jaren bezig met de kleur blauw, meer in het bijzonder: het blauw dat de hemel kleurt.

Hoe omschrijf je dat?

Of kun je volstaan met de mededeling "de lucht was blauw"? Dat vind ik eerlijk gezegd te weinig. Er moet over een blauwe lucht meer te zeggen zijn, zeker over dat herfstige blauw van gisteren.

Minstens zo intrigerend, en misschien nog wel moeilijker: het geluid van een stuiterende tennisbal. En dan niet een bal die heen en weer wordt geslagen, maar een bal die vanuit een hand op en neer op de grond valt - is vallen wel het juiste woord in dit verband? Hoe dan ook: er kan iets dreigends van dat geluid uitgaan, een zekere macht.

Ik heb nog wel meer van dit soort problemen die me al jaren achtervolgen. De geur van gras, gebakken spek, vrouwenzweet. Omschrijf het maar eens in zijn kloppende volledigheid. Als me dat lukt, ben ik enorme sprongen verder. En al die tijd bestaat het risico dat je iemand leest die er wel al in is geslaagd.
[uit: Een Blauwe Lucht, Martin Bril, de Volkskrant 15-okt-2008]

En dus is het hoogstwaarschijnlijk wachten tot het moment waarop ik iemand lees die er wel al in is geslaagd.

A potful of spaghetti

2008-10-09T11:57:00.020+09:00

geschreven: 08-okt-2008, Nagasaki.

When the phone rang I was in the kitchen, boiling a potful of spaghetti and whistling along with an FM broadcast of the overture to Rossini's The Thieving Magpie, which has to be the perfect music for cooking pasta. I wanted to ignore the phone, not only because the spaghetti was nearly done, but because Claudio Abbado was bringing the London Symphony to its musical climax.
[uit: Wind-up Bird Chronicle, Murakami Haruki, transl: J. Rubin]

Het water begint aan de kook te raken. Luchtbellen vinden hun weg naar het oppervlak, waar ze uiteenspatten. Ik laat de spaghetti het water in zakken, de sprieten zoeken vrolijk hun weg in het kleine pannetje, als kinderen die van de glijbaan gaan. Enkele minuten koken, en ik bevind me midden in de scene uit De Opwindvogelkronieken. Goed, ik heb geen muziek op staan, zeker niet dé perfecte muziek om pasta bij te koken. En de telefoon doet er het zwijgen toe, simpelweg omdat die er niet is.

De pasta is bijna al dente, niet te zacht niet te stevig.

Toch word ook ik gestoord. Het is geen vrouw die aan de andere kant van de lijn om tien minuten van mijn tijd vraagt. Het zijn mijn gedachten die opspelen onder het geluid van het zacht borrelende water. Ik kan er nog niet aan toegeven, eerst de pasta. Dit is mijn eerste zelf bereide maaltijd in Japan, met de ingrediënten gezeefde tomaat, tonijn uit blik, een zakje groenten en natuurlijk de spaghetti.

Ik draai het vuur op een lage stand om de spaghetti af te gieten en de andere ingrediënten toe te voegen. Nog even zachtjes opnieuw laten koken, heel even. In gedachten klinken de klanken van The Thieving Magpie – bij wijze van dan.

Dan is het klaar en draai ik het gas helemaal uit. Met een volle kom eten plof ik op de stoel neer, tevreden. De eerste zelf bereide maaltijd, dat betekent dat ik nu echt in Japan woon. Voorheen was het van tijd tot tijd een vakantiegevoel dat overheerste, maar nu lijkt het dan echt begonnen, met bovendien de colleges die morgen van start gaan.

Het land van de rijzende zon

2008-10-07T08:57:00.015+09:00

geschreven: 05-okt-2008, Nagasaki.

日出ずる国 (hi-izuru-kuni), het land van de rijzende zon, mag dan wel het land zijn waar de zon als eerste haar gloren over het land doet schijnen om een nieuwe dag aan te kondigen, die munt heeft ook een keerzijde. ’s Avonds wordt het al vroeg donker, en bovendien valt de avond plotseling in.

Cicades sjirpen dat het een lieve lust is en de airconditioning zoemt om de binnentemperatuur op een aangename tweeëntwintig graden Celsius te houden. De koude lucht circuleert door de kamer. Het trekkoortje van de lamp deint mee op de luchtstroom, zoals een vissersboot in de haven tijdens het lossen van de vangst meedeint op de golven die tegen de kade klotsen. Het uitzicht door het raam levert een fraai panorama op van lichten die zich aan de berg klampen, steeds hoger de hemel in, totdat dit schijnsel van lampen overgaat in de kleine lichtpuntjes van de sterren.

Nee, deze keerzijde kan geenszins een minpunt zijn van die andere zijde, het ochtendgloren.

De dikke druppels die vandaag overdag uit de lucht zijn komen vallen, lijken weer omhoog gezogen te worden om de lucht te bezwangeren met een klamheid die de avond zwoel maakt. De zee is hier een goede vijf kilometer vandaan, maar er is niks van te merken. Om eerlijk te zijn heb ik er zelfs nog geen glimp van opgevangen, terwijl de Hollanders een dikke driehonderd jaar geleden – van 1641 tot 1859 – gekluisterd waren aan een kunstmatig eiland in de baai van Nagasaki. Te weten Dejima (in Japanse karakters 出島). Hun hoop kwam op schitterende koopvaardijschepen aanvaren, via die schepen was de enige mogelijkheid tot contact met het thuisland, en ook de enige manier om weer terug naar huis te gaan. Maar de handel tussen Nederland en Japan floreerde, en een sterke relatie tot op de dag van vandaag was gevestigd.

[bron: de Volkskrant]

Nu zijn er gelukkig tal van andere communicatiemiddelen om contact te houden met Nederland. De postduif hoeft nu niet uit te vliegen en kan rustig op mijn bureau blijven zitten met een bericht van thuis tussen de pootjes. Verdere berichten zullen razendsnel over een digitaal netwerk overgebracht worden. Het stemt mij gelukkig, het geeft houvast om te weten dat je de mensen om wie je geeft elk moment kunt bereiken.

De eerste stappen op Japanse bodem

2008-10-04T16:54:00.030+09:00

geschreven: 25-sept-2008, Tokyo.

Een aantal indrukken van de eerste dag in Tokyo, Japan.

“Het is net Nederland.”
(vanaf, laten we zeggen, een paar honderd meter hoogte uit een klein vliegtuigraampje)

“…Maar dan mooier.”
(enkele tellen vóór de landing op vliegveld Narita, nadat eerste oppervlakkige indrukken van weilanden met slingerende wegen en een grote meanderende rivier daar dwars doorheen, zich weten te herformeren tot een beeld van een landschap waarin prachtige traditioneel Japanse huizen zich niet opdringen maar in harmonie zijn met de natuur)

“…En met een wel erg hoge luchtvochtigheidsgraad, die als een warme sluier op het lichaam neerdaalt en samen met de hitte –hoewel het redelijk bewolkt is – parelende druppels van zweet tevoorschijn doet komen, als dauwdruppels op ochtendgras”
(goed en wel twee stappen uit het vliegtuig in de slurf)

Goed, ik ben dus in Japan, eindelijk!

Vervolgens kom je terecht in het openbaar vervoer, waar een aantal dingen opvallen. Ten eerste dienen roltrappen als volgt, mits voldoende breed, benaderd te worden: ga links staan zodat er genoeg ruimte aan de rechterkant is om mensen te laten passeren, en wanneer je je aan de rechterhelft bevindt, loop dan ook daadwerkelijk met de roltrap mee en blijf niet nietsvermoedend rechts staan totdat er zich een rij heeft gevormd achter je – overigens zullen vele Japanners zich dan niet in alle hoeken wringen om je te passeren. Wel zie je alle Japanners die niet met de roltrap meelopen keurig aan de linkerkant staan. In Nederland heeft de praktijk zich allang ontdaan van zo’n beleefdheid.

"We hebben een beller."
(sommige treinen/metro's maken een telefoongeluid als waarschuwingssignaal dat hij gaat vertrekken. Ook andere geluiden, zoals vrolijke deuntjes, hoor je vaak)

En wanneer het poortje in de metrostations niet opent wanneer je je kaartje er in hebt gestopt en dit kaartje vervolgs weer zonder resultaat opnieuw naar buiten floept, kan je het nog een keer proberen. Allicht nog een derde keer, en vierde en vijfde, maar als je bij de tiende poging nog steeds vruchteloos vóór het poortje staat, laat dan het besef doordringen dat je wellicht een verkeerd kaartje hebt.
(wat komt doordat er verschillende maatschappijen zijn)

Geen paniek!

Er is wat op bedacht: een kaart die door alle maatschappijen geaccepteerd wordt, en die je op kan laden. Zo hoef je dus niet elke keer een kaartje te kopen.
(dus daar waar Nederland zo ongelooflijk prutst met de OV-chipkaart, werkt het hier wel gewoon. Al moet gezegd worden dat de poortjes niet geweldig hoog zijn en je er redelijk eenvoudig langs zou kunnen komen zonder te betalen, wat in Nederland ook geheid zou gebeuren)

Dan op straat:

Op het moment dat je dorst krijgt dient er zich altijd wel een vending machine aan, welke je goedkoop aan een koel drankje kan helpen.
(je moet natuurlijk wel een klein bedrag aan Yen bij je hebben, en daar is soms best lastig aan te komen omdat niet elk pinautomaat buitenlandse bankpasjes accepteert)
Probeer eens koude groene thee! Behoorlijk bitter, geen vleugje zoetstof die je eigenlijk verwacht – en meer nog op hoopt – maar na een paar slokken toch best lekker blijkt te zijn.

En tot slot: "waar blijft de jetlag nou?!?"

Het Gouden Paviljoen Online

2008-09-04T00:29:00.004+09:00

Deze pagina zal vanaf oktober 2008 regelmatig bijgewerkt worden!
De titel van dit blog, Het Gouden Paviljoen, is ontleend aan de titel van een boek van MISHIMA YUKIO 三島由紀夫.
Dit gouden paviljoen, in het Japans 金閣寺 (Kinkaku-ji), is onderdeel van het Hertentuin-tempelcomplex 鹿苑寺 (Rokuon-ji) te Kyôto. In 1950 steekt een leerling-priester dit paviljoen in brand. Mishima verhaalt in zijn roman over de aanloop naar deze brandstichting toe.